Wednesday, 3 October 2018

विदग्धा वाक् 78 - निष्णातोऽपि च

निष्णातोऽपि च शास्त्रार्थे साधुत्वं नैति दुर्मतिः ।
आकल्पं जलमग्नापि मार्दवं नैति वै शिला ॥

--भामिनीविलासः ८५

निष्णातः अपि च शास्त्रार्थे साधुत्वं न इति दुर्मतिः । आकल्पं जल-मग्ना अपि मार्दवं न एति वै शिला ॥

शास्त्रार्थे निष्णातः अपि च (सन्) दुर्मतिः साधुत्वं न एति। आकल्पं जलमग्ना अपि वै शिला मार्दवं न एति ॥

शास्त्रार्थ में समर्थ होकर भी दुष्ट साधुशीलता नहीं पाता। (इसका उदाहरण-) युगों तक पानी में डूबे होने पर भी शिला मृदुता को प्राप्त नहीं करता।

శాస్త్రార్థంలో సమర్థుడైనప్పటికీ దుష్టుడు మంచితనాన్ని పొందలేడు. (దీనికి ఉదాహరణ-) యుగాలతరబడి నీటిలో మునిగి ఉన్నా బండరాయి మెత్తగా కాజాలదు.
 
Even if a wicked person is an expert in learning, he will not attain nobility. Though a stone is immersed in water for centuries together, it will not become soft.
 --Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 77 - यस्तु पक्वमुपादत्ते

यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम् ।
फलाद्रसं स भजते बीजाच्चैव पुनः फलम्॥

--नीतिकल्पतरुः ९.२८

यः तु पक्वम् उपादत्ते काले परिणतं फलम् । फलाद् रसं सः भजते बीजात् च एव पुनः फलम्॥

यः तु पक्वं काले परिणतं फलम् उपादत्ते, सः फलाद् रसं भजते । पुनः बीजात् च एव फलं (लभते)॥

जो सही समय पर पके फल को लेता है, वह फल से रस पाता है। और बीजों से पुनः फल (को प्राप्त करता है)।

సరైన వేళకు పండిన ఫలమును తీసుకున్నవాడు, పండునుండి రసాన్ని పొందుతాడు. మళ్ళీ గింజ నుండి పండును (పొందుతాడు).
 
He who consumes the ripe fruit plucked at the right time, not only enjoys the fruit-juice, but also gets the meture seeds for further planting.
 --Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 76 - सूर्यं प्रति रजः

सूर्यं प्रति रजः क्षिप्तं स्वचक्षुषि पतिष्यति ।
बुधान् प्रति कृतावज्ञा सा तथा तस्य भाविनी ॥

--आभाणशतकम् ४२

सूर्यं प्रति रजः क्षिप्तं स्वचक्षुषि पतिष्यति । बुधान् प्रति कृता अवज्ञा सा तथा तस्य भाविनी ॥

सूर्यं प्रति क्षिप्तं रजः स्वचक्षुषि पतिष्यति । बुधान् प्रति कृता अवज्ञा, सा तथा तस्य भाविनी ॥

सूर्य की ओर उडाई गई धूल अपनी ही आँखों मे गिरती है। उसी प्रकार विद्वान् जनों के विषय में किया हुआ अपमान उसी (करने वाले) के साथ घटेगा।

సూర్యుని పైకి విసిరిన దుమ్ము మన కంట్లోనే పడుతుంది. అదే విధంగా బుధజనుల పట్ల చేసిన అవమానం (తిరిగి మళ్ళీ) చేసినవానికే జరుగుతుంది.
 
The mud that is thrown at the sun falls into one’s own eyes. If noble people are insulted it boomerangs on oneself.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 75 - कपाले यद्वदापः

कपाले यद्वदापः स्युश्चितायामनलो यथा ।
आश्रयस्थानदोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम्॥

--सुभाषितसुधानिधिः पु. २६

कपाले यद्वद् आपः स्युः चितायाम् अनलः यथा । आश्रय-स्थान-दोषेण वृत्तहीने तथा श्रुतम्॥

यद्वद् कपाले आपः स्युः, यथा (च) चितायाम् अनलः तथा आश्रय-स्थान-दोषेण वृत्तहीने श्रुतं (भवति)॥

जिस प्रकार कपाल में पानी, और चिता का अग्नि (स्वयं पवित्र होने पर भी इनके संयोग से अपवित्र होते हैं), उसी प्रकार आश्रय के दोष से चरित्रहीन व्यक्ति में ज्ञान भी (अपवित्र होता है)।

కపాలంలో పోసిన నీరు, చితిమీది నిప్పు (తమకు తాము పవిత్రాలైనప్పటికీ ఆ వస్తు సంయోగం చేత మలినపడినట్టే) శీలహీనునిలో జ్ఞానం కూడా (అపవిత్రమే).
 
Just as the water filled into the human skull and fire in a funeral pyre lose their sanctity, the abundent knowledge of a characterless man is unworthy.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 74 - सौवर्णानि सरोजानि

सौवर्णानि सरोजानि निर्मातुं सन्ति शिल्पिनः ।
तत्र सौरभनिर्माणे चतुरा प्रकृतिः परा ॥

--सुभाषितरत्नभाण्डागारः ८ .१५६

सौवर्णानि सरोजानि निर्मातुं सन्ति शिल्पिनः । तत्र सौरभ-निर्माणे चतुरा प्रकृतिः परा ॥

सौवर्णानि सरोजानि निर्मातुं शिल्पिनः सन्ति । तत्र सौरभ-निर्माणे (तु) प्रकृतिः परा चतुरा ॥

स्वर्ण कमल के फूल बनाने के लिए कलाकार हैं। पर सुगन्ध का निर्माण करने में तो केवल प्रकृति ही सर्वोत्कृष्ट है।

బంగారు కమలం పువ్వు తయారుచేయటానికి కళాకారులు ఉన్నారు. కానీ పరిమళం తయారు చేయటంలో మాత్రం ప్రకృతే గొప్పది.
 
An artizan can carve out a golden lotus but can he fill it with fragrance? It is only Mother Nature that can create a beautiful and fragrant flower.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 73 - दीपो भक्षयते

दीपो भक्षयते ध्वान्तं कज्जलं च प्रसूयते ।
यदन्नं भक्षयेन्नित्यं जायते कर्म तादृशम्॥
--वृद्धचाणक्यः ८.३

दीपः भक्षयते ध्वान्तं कज्जलं च प्रसूयते । यद् अन्नं भक्षयेत् नित्यं जायते कर्म तादृशम्॥

दीपः ध्वान्तं भक्षयते, कज्जलं च प्रसूयते । नित्यं यद् अन्नं भक्षयेत्, कर्म तादृशं जायते॥

दीपक अन्धेरे को खाता है, और कालेपन को (जन्म)देता है। नित्य जिसप्रकार का खाना खायेगा, उसी प्रकार का कर्म होजाता है।

దీపం చీకటిని తింటుంది. మసిని ప్రసవిస్తుంది. (అట్లాగే) నిత్యం ఏం అన్నం తింటాడో, అదే రకమైన కర్మ జనిస్తుంది.
  
The lamp eats darkness and emits stain. As is the quality of the food consumed, so is the action.

विदग्धा वाक् 72 - गुणं पृच्छस्व मा रूपं

गुणं पृच्छस्व मा रूपं शीलं पृच्छस्व मा कुलम्।
सिद्धिं पृच्छस्व मा विद्यां सौख्यं पृच्छस्व मा धनम्॥

--सुभाषितरत्नभाण्डागारःपु १६७-६४५

गुणं पृच्छस्व मा रूपं शीलं पृच्छस्व मा कुलम्। सिद्धिं पृच्छस्व मा विद्यां सौख्यं पृच्छस्व मा धनम्॥

गुणं पृच्छस्व। रूपं मा। शीलं पृच्छस्व। कुलं मा। सिद्धिं पृच्छस्व। विद्यां मा। सौख्यं पृच्छस्व। धनं मा।॥

गुण पूछो, रूप नहीं। चरित्र पूछो, कुल नहीं। सिद्धि पूछो, विद्या नहीं। सुख (से है कि नहीं) पूछो, धन को न पूछो।

గుణం గురించి అడుగు, రూపం గురించి కాదు. శీలం గురించి అడుగు, కుటుంబం గురించి కాదు. సిద్ధిని గురించి అడుగు, విద్య గురించి కాదు. సౌఖ్యం అడుగు, ధనం గురించి కాదు.
 
Pray for good conduct, not good looks. Pray for cultured behaviour, not high birth. Pray for achievement, not mere education. Pray for contentment and happiness, not mere wealth.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan