Tuesday, 29 May 2018

विदग्धा वाक् 33 - सन्दर्भशक्तिहीनानां

सन्दर्भशक्तिहीनानां शास्त्राभ्यासो वृथा श्रमः ।
मुग्धानि लब्ध्वा पुष्पाणि मुण्डितः किं करिष्यति ॥
--सभारञ्जनशतकम् १३

सन्दर्भ-शक्ति-हीनानां शास्त्र-अभ्यासः वृथा श्रमः । मुग्धानि लब्ध्वा पुष्पाणि मुण्डितः किं करिष्यति ॥
 

सन्दर्भशक्तिहीनानां शास्त्राभ्यासः वृथा श्रमः (भवति) । मुग्धानि पुष्पाणि लब्ध्वा मुण्डितः किं करिष्यति? ॥
 

जिनमें प्रसंग (के अनुसार चलने) की समर्थता नहीं है, उनके लिए शास्त्र अभ्यास (करना) तो व्यर्थ परिश्रम है। (इसका उदाहरण) जिसका मुंडन हुआ, उनके लिए सुन्दर फूलों का क्या लाभ?
[प्रायः पुरुषों द्वारा भी सर पर अलंकार के रूप में फूलों को धारण किए जाने की पुरानी प्रचलित रीति की ओर संकेत]
సందర్భం ప్రకారం మసులుకోవటం రానివారికి శాస్త్రం అభ్యసించటం అనవసరమైన శ్రమే. అందమైన పువ్వులు దొరికినా బోడినెత్తి వాడు ఏం చేస్తాడు?
[పురుషులు సైతం తలపై పువ్వులను అలంకరించుకునే ప్రాచీన పరంపర వైపు సంకేతం]
 
Of what use is learning scriptures for a person who doesn’t have the talent to adjust according to the situation? Of what use are lovely flowers for a bald person?
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 32 - हेम्नः खेदो न तापेन

हेम्नः खेदो न तापेन च्छेदने कर्षणेन वा ।
तदेव हि परं दुःखं यद्गुञ्जासमतोलनम्॥

--सभाषितलसुधानन्दलहरी १०

हेम्नः खेदः न तापेन च्छेदने कर्षणेन वा । तद् एव हि परं दुःखं यद् गुञ्जा-समतोलनम्॥
 

हेम्नः- तापेन च्छेदने कर्षणेन वा खेदः न (भवति)। यद् गुञ्जा-समतोलनं, तद् एव हि (तस्य) परं दुःखं (भवति)॥
 

सोने को जलाने से, काटने से, मोड़ने से- (उतना) खेद नहीं होता; पर रत्ती से उसे तोले जाने पर महान् दुःख होता है। [रत्ती- सोने को तोलने के लिए उपयोग करने वाला लालरंग का छोटा सा बीज]

బంగారానికి కాల్చినా, విరిచినా, మెలితిప్పినా అంత బాధకలగదు; (కానీ దాన్ని) గురుగింజతో తూచినప్పుడు (మాత్రం) చాలా బాధ (పడుతుంది).
 
By heating it up and melting in fire, by cutting it, rubbing it etc., gold is not unhappy; but it becomes sorrowful, when it to be weighed against ‘gunja’ (A precatorious small seed used to weigh gold against)
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 31 - कुसुमस्तबकस्येव

कुसुमस्तबकस्येव द्वयीवृत्तिर्मनस्विनः ।
मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य शीर्यते वन एव वा ॥

--नीतिशतकम् २५

कुसुम-स्तबकस्य इव द्वयीवृत्तिः मनस्विनः । मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य शीर्यते वने एव वा ॥
 

मनस्विनः कुसुमस्तबकस्य इव द्वयीवृत्तिः (भवति)। सर्वलोकस्य मूर्ध्नि वा (भवति), वने एव वा शीर्यते ॥
 


आत्मसम्मान से युक्त जनों की फूलों के गुच्छे के समान दो ही गतियाँ होती हैं। या तो सारे जनों के सिर पर चढते हैं, या वन में मुरझा जाते हैं।
 
ఆత్మాభిమానం కలవారికి పువ్వుల గుత్తి వలె రెండే గతులు ఉంటాయి. లోకులందరి తలపై అయినా ఉంటారు, లేదా అడవిలో వాడిపోతారు.
 
For the self-respected ones, there are only two ways, as for a bunch of flowers adorning the heads of others or withering away in a forest.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 30 - यत्सत्यं रमणीयानां

यत्सत्यं रमणीयानां स्वस्थे मनसि रम्यता ।
अचारु सुखिनां चारु चारु दुःखाय दुःखिनाम्॥

--रामायणमञ्जरी ३.११३६

यत् सत्यं रमणीयानां स्वस्थे मनसि रम्यता । अचारु सुखिनां चारु चारु दुःखाय दुःखिनाम्॥
 

यत् सत्यं रमणीयानां स्वस्थे मनसि रम्यता (भवति) । सुखिनां अचारु (अपि) चारु, दुःखिनां चारु (अपि) दुःखाय ॥
 

जो आनन्दित हैं, उनके स्वस्थ चित्त में सच में भी आनन्द होता है। जो सुखी है, उसके लिए असुन्दर वस्तु भी सुन्दर होती है, और जो दुःखी हैं, उनको सुन्दर वस्तु भी दुःखदायी होती है।
ఆనందంగా ఉన్నవారి కుదురైన మనసులో (అంతా) అందంగా ఉంటుంది. సుఖంగా ఉన్నవారికి అందంగా లేనిది కూడా అందంగా అనిపిస్తుంది. దుఃఖంలో ఉన్నవారికి అందంగా ఉన్నది కూడా దుఃఖాన్నే కలిగిస్తుంది.
When our mind is at peace, everything becomes pleasant. For the contented, even the disagreeable becomes agreeable. For the unhappy even pleasant things become unpleasant.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 29 - वरं दारिद्र्यम्

वरं दारिद्र्यमन्यायप्रभवाद्विभवादिह ।
कृशताभिमता देहे पीनता न तु शोफतः ॥

--शार्ङ्गधरपद्धतिः १४४१

वरं दारिद्र्यम् अन्याय-प्रभवाद् विभवाद् इह । कृशता अभिमता देहे पीनता न तु शोफतः ।
 

इह अन्यायप्रभवाद् विभवाद् दारिद्र्यम् वरम् । देहे कृशता (एव) अभिमता (किन्तु) शोफतः पीनता न तु  (अभिमता भवति)।
 

न्यायरहित रूप से समेटी सम्पत्ति से दरिद्रता श्रेष्ठ है। (इसका उदाहरण) सूझन के कारण आये मोटापे से पतला रहना ही श्रेष्ठ है।
 
అక్రమంగా సంపాదించిన ధనంకన్నా పేదరికం నయం. (అనారోగ్యం కారణంగా) వాపు వల్ల లావుగా ఉండేకంటే బక్కగా ఉండిందే నయం.
 
Poverty is better than ill-gotten wealth. It is better to be lean and healthy rather than obese and unhealthy.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 28 - नीतिज्ञा नियतिज्ञा

नीतिज्ञा नियतिज्ञा वेदज्ञा अपि भवन्ति शास्त्रज्ञाः ।
ब्रह्मज्ञा अपि लभ्या स्वाज्ञानज्ञानिनो विरलाः ॥

--वैराग्यशतकम् २६

नीतिज्ञाः नियतिज्ञाः वेदज्ञाः अपि भवन्ति शास्त्रज्ञाः । ब्रह्मज्ञाः अपि लभ्याः स्व-अज्ञान-ज्ञानिनः विरलाः ॥
 

नीतिज्ञा नियतिज्ञा वेदज्ञाः शास्त्रज्ञाः अपि भवन्ति । ब्रह्मज्ञाः अपि लभ्याः। स्वाज्ञानज्ञानिनः (तु) विरलाः (भवन्ति) ॥

 

नीति, भाग्य, वेद, शास्त्र- यहाँ तक कि ब्रह्मज्ञान को- जानने वाले बहुत मिलेंगे। पर अपने अज्ञान को जानने वाले बहुत ही कम मिलते हैं।
 
నీతి, అదృష్టం, వేదం, శాస్త్రం, బ్రహ్మజ్ఞానం సైతం తెలిసినవారు దొరుకుతారు, కానీ తన అజ్ఞానాన్ని ఎరిగినవారు చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
 
One would find those who know ethics, those who know the rule of Fate, those who know the Vedas, those who know the Sastras and even those who have knowledge of the Brahman. But very rarely one finds people who are aware of their own ignorance.
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan

विदग्धा वाक् 27 - पलायनैर्नापयाति

पलायनैर्नापयाति निश्चला भवितव्यता ।
देहिनः पुच्छसंलीना वह्नि-ज्वालेव पक्षिणाम्॥

--राजतरङ्गिणी ७.२२२

पलायनैः न अपयाति निश्चला भवितव्यता । देहिनः पुच्छसंलीना वह्नि-ज्वाला इव पक्षिणाम्॥
 

पलायनैः निश्चला भवितव्यता न अपयाति । पक्षिणाम् पुच्छसंलीना वह्निज्वाला इव (सा) देहिनः (संलीना भवति) ॥
 

भागजाने से अटल विधिविधान टल नहीं जाता। वह प्राणी के पीछे लगा रहता है- जैसे पक्षियों के पुच्छ में लगी आग (उसके साथ ही हर स्थान पर जाता है, जहाँ पक्षी उड़े)
 
పారిపోవటం వల్ల భాగ్యంలో ఉన్నది తప్పిపోదు. అది పక్షి తోకకు అంటుకున్న నిప్పు వలె జీవుని వెన్నంటే ఉంటుంది. (పక్షి ఎటు ఎగిరితే అదీ అటు పోతుంది)
 
One cannot avoid one’s fate by running away; fire that has caught the tail feather of a bird (follows it wherever it flies).
--Subhashitha Samputa, Bharatiya Vidya Bhavan