विदग्धा वाक् 121 - सन्तोषक्षतये

सन्तोषक्षतये पुंसामाकस्मिकधनागमः ।
सरसां सेतुभेदाय वर्षौघः स च न स्थिरः ॥
--सुभाषितमञ्जरी पु ५०९.५८६

सन्तोष-क्षतये पुंसाम् आकस्मिक-धन-आगमः । सरसां सेतु-भेदाय वर्षौघः सः च न स्थिरः ॥

पुंसां सन्तोषक्षतये आकस्मिकधनागमः । वर्षौघः सरसां सेतुभेदाय, सः च स्थिरः न ॥

मनुष्यों के संतुष्टि को नष्टकरने के लिए ही अकस्मात् धन आपड़ता है। तालाब के पुल को तोड़ने के लिए ही बारिश में बाढ़ होता है। वह स्थिर नहीं है।

మనుషుల సంతోషాన్ని హరించటానికే అకస్మాత్తుగా ధనం వచ్చిపడుతుంది. చెరువుల ఆనకట్టలు తెగిపోవటానికే వర్షాకాలపు వరద. అది స్థిరంగా నిలవదు.

The sudden arrival of money is for destroying the happiness of people. Flood in rainy season is for breaking bridges. It is not stable.

विदग्धा वाक् 120 - उपकर्तुं यथा स्वल्पः

उपकर्तुं यथा स्वल्पः समर्थो न तथा महान्।
प्रायः कूपस्तृषां हन्ति सततं न तु वारिधिः ॥
--सुभाषितमञ्जरी पु. ३८९.८५
 
उपकर्तुं यथा स्वल्पः समर्थः न तथा महान्। प्रायः कूपः तृषां हन्ति सततं न तु वारिधिः ॥
 
यथा स्वल्पः उपकर्तुं समर्थः, तथा महान् न। प्रायः कूपः तृषां सततं हन्ति, वारिधिः न तु ॥
 
जिसप्राकर उपकार करने में अल्पव्यक्ति समर्थ होसकता है, वैसे महान् व्यक्ति समर्थ नहीं हुआ करता है। अधिकतर कुआ ही नित्य प्यास को बुझाता है, न कि समुद्र।
 
అల్పుడు ఉపకారం చేయటంలో సమర్థుడైనట్టు గొప్పవాడు కాడు. ఎక్కువగా బావి ఎల్లప్పుడూ దాహాన్ని తీరుస్తుంది, కానీ సముద్రం తీర్చదు.
 
The slight one is capable of extending help, but a great one is not so. Often, it is the well that always quenches thirst, but not the sea.

विदग्धा वाक् 119 - कालाशी स्वल्पसन्तुष्टः

कालाशी स्वल्पसन्तुष्टः सुनिद्रः शीघ्रचेतनः ।
प्रभुभक्तश्च शूरश्च ज्ञातव्याः षट् शुनो गुणाः ॥
--चाणक्यनीतिशतकम् ६९
 

कालाशी स्वल्प-सन्तुष्टः सुनिद्रः शीघ्रचेतनः । प्रभुभक्तः च शूरः च ज्ञातव्याः षट् शुनः गुणाः ॥
 

कालाशी, स्वल्पसन्तुष्टः, सुनिद्रः, शीघ्रचेतनः, प्रभुभक्तः च, शूरः च -षट् शुनः गुणाः ज्ञातव्याः ॥
 

(कुत्ता) समय पर खाता है, थोड़े में सन्तुष्ट होता है, अच्छी नींद लेता है, जल्दी जगजाता है, स्वामीभक्त, और शूर होता है- यह छ गुण कुत्ते से सीखने योग्य हैं।
 

(కుక్క) వేళకు తినునది, కొద్దితో సంతృప్తి పడునది, బాగా నిద్రపోవునది, వెంటనే మేలుకొనునది, స్వామిభక్తి కలది, వీరత్వం కలిగినది – ఈ ఆరు గుణాలు కుక్క నుండి నేర్వవలసినవి.
 

(A dog) eats on time, is satisfied with a little, takes good sleep, is quickly wakeful, is loyal to the master, valorous- these six qualities need to be learnt from a dog.

विदग्धा वाक् 118 - दरिद्रान् भर कौन्तेय

दरिद्रान् भर कौन्तेय समृद्धान् न कदाचन ।
व्याधितस्यौषधं पथ्यं नीरोगस्य किमौषधैः ॥
--सूक्तमाला १०८

दरिद्रान् भर कौन्तेय समृद्धान् न कदाचन । व्याधितस्य औषधं पथ्यं नीरोगस्य किम् औषधैः ॥

कौन्तेय, दरिद्रान् भर। समृद्धान् कदाचन न। व्याधितस्य औषधं पथ्यं, नीरोगस्य औषधैः किम्? ॥

ఓ కుంతీనందనా, పేదవారిని పోషించు. ధనవంతులను కాదు. రోగం ఉన్నవాడికి మందు పథ్యం పెట్టాలి కానీ ఏరోగమూ లేనివాడికి మందులతో పనేంటి?

हे कुन्ती नंदन, धनहीनों को सहारा दो, पर जो भरेपूरे हैं, उनको कभी मत देना। (इसका उदाहरण) जो रोगी है, उसके लिए दवाई की आवश्यकता है, जो रोगी है ही नहीं, उसका औषधों से क्या करना है?

O son of Kunti, Support the poor and needy, (but) never the prosperous ones. Medical specific diet is for the ill; what is the use of medicines for the healthy?

विदग्धा वाक् 117 - मित्रस्वजनबन्धूनां

मित्रस्वजनबन्धूनां बुद्धेर्धैर्यस्य चात्मनः ।
आपन्निकषपाषाणे नरो जानाति सारताम्॥
--सुभाषितसुधानिधिः पु १३१.७

मित्र-स्वजन-बन्धूनां बुद्धेः धैर्यस्य च आत्मनः । आपत् निकष-पाषाणे नरः जानाति सारताम्॥

नरः मित्र-स्वजन-बन्धूनाम्, आत्मनः बुद्धेः, धैर्यस्य च सारताम् आपत् निकष-पाषाणे जानाति ॥

व्यक्ति अपने मित्र, परिवार जन, बन्धु, अपनी बुद्धि, व धैर्य के बल को ‘कठिन समय’ नाम के कसौटी पर जान सकता है। 

మనిషి తన స్నేహితులు, కుటుంబసదస్యులు, బంధువులు, తన బుద్ధి, ధైర్యం- అనే వాటన్నింటి గట్టితనాన్ని ‘కష్టకాల’మనే గీటురాయి మీదే తెలుసుకోగలుగుతాడు.

A man learns about the substance of (his) friends, own people, relatives, intelligence and courage of one’s self- upon the touch stone called ‘(time of) difficulty’.

विदग्धा वाक् 116 - युद्धं च प्रातरुत्थानं

युद्धं च प्रातरुत्थानं भोजनं सह बन्धुभिः ।
स्त्रियमापद्गतां रक्षेच्चतुः शिक्षेत कुक्कुटात्॥
--चाणक्यनीतिशतकम् ७२

युद्धं च प्रातः उत्थानं भोजनं सह बन्धुभिः । स्त्रियम् आपद्गतां रक्षेत् चतुः शिक्षेत कुक्कुटात्॥

युद्धं च, प्रातः उत्थानं, बन्धुभिः सह भोजनं, आपद्गतां स्त्रियं रक्षेत्- (इति) कुक्कुटात् चतुः शिक्षेत ॥

युद्ध करना, प्रातः काल (शीघ्र ही नींद से) उठजाना, अपने बन्धुओं के साथ खाना, कठिनाई के समय में स्त्री की रक्षा करना- यह चार बातें मुरगे से सीखना चाहिए।

యుద్ధం చేయటం, ఉదయాన్నే (పెందలకడే నిద్ర) లేవటం, బంధువులతో కలిసి భుజించటం, ఆపదలో స్త్రీని కాపాడటం- ఈ నాలుగు విషయాలను కోడినుండి నేర్చుకోవాలి.

Fighting, waking up early in the morning, eating along with relatives, and (that) one should protect a woman in a difficulty- these four should be learnt from a cock.

विदग्धा वाक् 115 - यथा मधु समाधत्ते

यथा मधु समाधत्ते रक्षन् पुष्पाणि षट्पदः ।
तद्वदर्थान् मनुष्येभ्यः आदद्यादविहिंसया ॥
--सुभाषितसुधानिधिः ८५.३

यथा मधु समाधत्ते रक्षन् पुष्पाणि षट्पदः । तद्वद् अर्थान् मनुष्येभ्यः आदद्याद् अविहिंसया ॥

यथा षट्पदः पुष्पाणि रक्षन् मधु समाधत्ते, तद्वद् मनुष्येभ्यः अर्थान् अविहिंसया आदद्याद् ॥

जिसप्रकार भौंरा फूलों की रक्षा करती हुई शहद को लेती है, उसीप्रकार मनुष्यों को पीड़ित किये बिना उनसे (कररूप में) धन को ग्रहण करना चाहिए।

తుమ్మెద పూవులను కాపాడుతూ తేనెను గ్రహించినట్టే, ప్రజలనుండి (శిస్తులకై) ధనాన్ని (వారిని) హింసించకుండా తీసుకోవాలి.

A honey-bee acquires honey while protecting the flowers; similarly money (for tax) must be collected from people without any violence.