विदग्धा वाक् 96 - सन्तः कुर्वन्ति

सन्तः कुर्वन्ति यत्नेन धर्मस्यार्थे धनार्जनम् ।
धर्माचारविहीनानां द्रविणं मलसञ्चयः ॥
--धम्मपदम् १४.४

सन्तः कुर्वन्ति यत्नेन धर्मस्य अर्थे धनार्जनम् । धर्म-आचार-विहीनानां द्रविणं मल-सञ्चयः ॥

सन्तः धर्मस्य अर्थे यत्नेन धनार्जनं कुर्वन्ति । (किन्तु) धर्माचारविहीनानां द्रविणं मलसञ्चयः (इव भवति) ॥

सन्तजन धर्म के लिए प्रयत्न से धन कमाते हैं। जो धर्म और आचारों से रहित हैं, उनका धनार्जन मल संग्रह करने के समान है।

సజ్జనులు ధర్మం కొరకు ప్రయత్నించి ధనసంపాదనం చేస్తారు. ధర్మం ఆచారం లేనివారి యొక్క డబ్బు మలం సంగ్రహం (వంటిది).

Noble people earn money effort-fully for the sake of dharma. Whereas the wealth of those devoid of dharma, is like a collection of dirt.

विदग्धा वाक् 95 - अनिर्वेदमसिद्धेषु

अनिर्वेदमसिद्धेषु साधितेष्वनहङ्कृतिम् ।
अनालस्यं च साध्येषु कृत्येष्वनुगृहाण नः ॥
--
अनिर्वेदम् असिद्धेषु साधितेषु अनहङ्कृतिम् । अनालस्यं च साध्येषु कृत्येषु अनुगृहाण नः ॥
 

अनिर्वेदम् असिद्धेषु (कृत्येषु), अनहङ्कृतिं साधितेषु (कृत्येषु), अनालस्यं च साध्येषु कृत्येषु नः अनुगृहाण ॥
 

(भगवन्) हमें यह सब प्रदान करें- जो (कार्य) सिद्ध नहीं हो सके, उनके प्रति निराश न होना, जो (कार्य) साध लिए, उनके विषय में अहंकार न करना, जो अभी साधने वाले कार्य हों, उनमें आलसीपन न होना।
 

(భగవంతుడా,) వీటిని మాకు ప్రసాదించు- సిద్ధపడజాలని పనుల విషయమై నిరాశ లేకపోవటం, సాధించినవాటిలో అహంకరించకపోవటం, సాధించవలసిన వాటిలో సోమరితనం లేకపోవటం.
 

Please bless us with non-depression in unachieved things, non-arrogance in attained things, and non-laziness in attainable things.

विदग्धा वाक् 94 - गुणवान् सुचिरस्थायी

गुणवान् सुचिरस्थायी दैवेनापि न सह्यते।
तिष्ठत्येकां निशां चन्द्रः श्रीमान् सम्पूर्णमण्डलः ॥
--सूक्तिमुक्तावली ३०१

गुणवान् सुचिरस्थायी दैवेन अपि न सह्यते। तिष्ठति एकां निशां चन्द्रः श्रीमान् सम्पूर्ण-मण्डलः ॥

गुणवान्, सुचिरस्थायी दैवेन अपि न सह्यते। श्रीमान्, सम्पूर्णमण्डलः, चन्द्रः एकां निशां (एव) तिष्ठति ॥

जो गुणवान् हो, वह देर तक स्थिर रहता हो, ऐसा भाग्य भी नहीं सहता। पूर्ण मंडल वाला सुन्दर चन्द्र मात्र एक रात तक ठहरता है।

గుణవంతుడైనవాడు చాలాకాలం పాటు నిలిచి ఉండటాన్ని నియతి కూడా సహించదు. నిండుమండలంతో శోభిల్లే చంద్రుడు ఒక్కరాత్రి వరకే నిలుస్తాడు.

It is not tolerated by the destiny, that a virtuous person lives for long. The bright, full-disced moon stays only for a single night.

विदग्धा वाक् 93 - असहायः पुमानेकः

असहायः पुमानेकः कार्यान्तं नाधिगच्छति ।
तुषेणापि विनिर्मुक्तः तण्डुलो न प्ररोहति ॥
--पञ्चतन्त्रम् २.५१
 

असहायः पुमान् एकः कार्य-अन्तं न अधिगच्छति । तुषेण अपि विनिर्मुक्तः तण्डुलः न प्ररोहति ।
 

एकः पुमान् असहायः (सन्) कार्यान्तं न अधिगच्छति । तण्डुलः तुषेण अपि विनिर्मुक्तः न प्ररोहति ।
 

एक ही व्यक्ति बिना सहायता के कार्य को पूरा नहीं कर सकता। (इसका उदाहरण) छिलका निकाला हुआ चावल का दाना भी अंकुरित नहीं होता।
 

ఒక మనిషి సహాయం లేకుండా పనిని పూర్తిచేయలేడు. (ఇందుకు ఉదాహరణ) పైపొట్టు తీసేసిన బియ్యపుగింజ కూడా అంకురించజాలదు.
 

A person alone without help cannot reach the end of the task. Even the rice grain does not sprout when the husk is not removed.

विदग्धा वाक् 92 - क्षमाधनुः करे यस्य

क्षमाधनुः करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति ।
अतृणे पतितो वह्निः स्वयमेवोपशाम्यति ॥
--समयोचितपद्यमालिका पु. १८

 
क्षमा-धनुः करे यस्य दुर्जनः किं करिष्यति । अतृणे पतितः वह्निः स्वयम् एव उपशाम्यति ॥

 
यस्य करे क्षमा-धनुः (अस्ति तं) दुर्जनः किं करिष्यति ? अतृणे पतितः वह्निः स्वयम् एव उपशाम्यति ॥

 
जिसके हाथ में क्षमा नाम का धनुष है, उसे दुष्ट क्या कर सकता है? आग घास में न पड़कर कहीं और गिरे तो स्वयं ही शान्त होजाता है।

 
క్షమ అనే ధనుస్సు చేత కలిగి ఉన్నవాడిని దుష్టుడు ఏం చేయగలడు? గడ్డి కానిచోట నిప్పుపడితే తానే ఆరిపోతుంది. 

 
What can the wicked do to one who has the bow of compassion in his hands? Fire fallen on non-grass extincts itself.

विदग्धा वाक् 91 - नोदन्वानर्थितामेति

नोदन्वानर्थितामेति सदाम्भोभिः प्रपूर्यते ।
आत्मा तु पात्रतां नेयः पात्रमायान्ति सम्पदः ॥
--सूक्तिमुक्तावली २६६५
 

न उदन्वान् अर्थिताम् एति सदा अम्भोभिः प्रपूर्यते । आत्मा तु पात्रतां नेयः पात्रम् आयान्ति सम्पदः ॥
 

उदन्वान् अर्थितां न एति । (तथापि) सदा अम्भोभिः प्रपूर्यते । (तथैव) आत्मा तु पात्रतां नेयः । (तेन) सम्पदः पात्रम् आयान्ति ॥
 

समुद्र कभी याचक नहीं बनता, (फिर भी नदियों के) पानी से पूर्ण होता है। स्वयं को पात्र बनाना चाहिए। पात्र को ही सम्पत्तियाँ मिलतीं हैं।
 

సముద్రుడు (ఎప్పుడూ) యాచకుడు కాడు. (అయినా నదుల) నీళ్ళచేత పూరింపబడతాడు. (అదే విధంగా) తనను తాను పాత్రునిగా చేసుకోవాలి. పాత్రుని వద్దకు సంపదలు వస్తాయి.
 

The sea does not beg for waters, but it is always filled (by rivers). A person should make himself worthy. Then riches come on their own.
--------------------------------

నోదన్వానర్థితామేతి సదామ్భోభిః ప్రపూర్యతే ।
ఆత్మా తు పాత్రతాం నేయః పాత్రమాయాన్తి సమ్పదః ॥
--సూక్తిముక్తావలీ ౨౬౬౫
 

న ఉదన్వాన్ అర్థితామ్ ఏతి సదా అమ్భోభిః ప్రపూర్యతే । ఆత్మా తు పాత్రతాం నేయః పాత్రమ్ ఆయాన్తి సమ్పదః ॥
 

ఉదన్వాన్ అర్థితాం న ఏతి । (తథాపి) సదా అమ్భోభిః ప్రపూర్యతే । (తథైవ) ఆత్మా తు పాత్రతాం నేయః । (తేన) సమ్పదః పాత్రమ్ ఆయాన్తి ॥
 

సముద్రుడు (ఎప్పుడూ) యాచకుడు కాడు. (అయినా నదుల) నీళ్ళచేత పూరింపబడతాడు. (అదే విధంగా) తనను తాను పాత్రునిగా చేసుకోవాలి. పాత్రుని వద్దకు సంపదలు వస్తాయి.

--------------------------------

विदग्धा वाक् 90 - कुशो यथा दुर्गृहीतो

कुशो यथा दुर्गृहीतो हस्तमेवानुकृन्तति ।
श्रामण्यं दुष्परामृष्टं निरयायोपकर्षति ॥
--धम्मपदम् २२.३

कुशः यथा दुर्गृहीतः हस्तम् एव अनुकृन्तति । श्रामण्यं दुष्परामृष्टं निरयाय उपकर्षति ॥
 

यथा दुर्गृहीतः कुशः हस्तम् एव अनुकृन्तति, (तथैव) दुष्परामृष्टं श्रामण्यं निरयाय उपकर्षति ॥
 

जिस प्रकार सही विधान से न पकड़ने पर दर्भ हाथ को काटता है, (उसी प्रकार) बिना विचारे श्रमण (संचारी साधु) बनना नरक की ओर खींचता है।
 

దర్భ సక్రమంగా పట్టుకోకపోతే చేతిని కోస్తుంది. (అదే విధంగా) సరిగ్గా విచారించకుండా శ్రమణుని(సంచార సాధువు)గా ఉండటం నరకం వైపు లాగుకుని పోతుంది.
 

The darbha grass when not held properly could cut the hand itself; similarly becoming a wandering sage, thoughtlessly, could only drag one to death.

--------------------------------

కుశో యథా దుర్గృహీతో హస్తమేవానుకృన్తతి ।

శ్రామణ్యం దుష్పరామృష్టం నిరయాయోపకర్షతి ॥

--ధమ్మపదమ్ ౨౨.౩

కుశః యథా దుర్గృహీతః హస్తమ్ ఏవ అనుకృన్తతి । శ్రామణ్యం దుష్పరామృష్టం నిరయాయ ఉపకర్షతి ॥

యథా దుర్గృహీతః కుశః హస్తమ్ ఏవ అనుకృన్తతి, (తథైవ) దుష్పరామృష్టం శ్రామణ్యం నిరయాయ ఉపకర్షతి ॥

దర్భ సక్రమంగా పట్టుకోకపోతే చేతిని కోస్తుంది. (అదే విధంగా) సరిగ్గా విచారించకుండా శ్రమణుని(సంచార సాధువు)గా ఉండటం నరకం వైపు లాగుకుని పోతుంది.

--------------------------------