विदग्धा वाक् 2- कन्दुको भित्तिनिक्षिप्तः

कन्दुको भित्तिनिक्षिप्त इव प्रतिफलन्मुहुः ।
आपतत्यात्मनि प्रायो दोषोऽन्यस्य चिकीर्षतः ॥
--कथासरित्सागरः (३.६.२१३)

कन्दुकः भित्ति-निक्षिप्तः इव प्रतिफलन् मुहुः । आपतति आत्मनि प्रायः दोषः अन्यस्य चिकीर्षतः ॥
 
कन्दुकः भित्तिनिक्षिप्तः मुहुः प्रतिफलन् इव, प्रायः अन्यस्य चिकीर्षतः दोषः आत्मनि आपतति ॥
 
दीवार पर फेंका हुआ गेंद जिसप्रकार झट से उल्टा (फेंकने वाले की ओर) आजाता है, उसी प्रकार दूसरे के प्रति दोष आचरण करना चाहें, तो वह हमारे ही पर आगिरता है।
 

గోడ మీదకు కొట్టిన బంతి వెంటనే తిరిగి వచ్చినట్టు, ఇతరులకు చెడు చేద్దామంటే అది మనమీదకే వచ్చి పడుతుంది.

Same as the ball thrown on a wall bounces back immediately, the faults desired to be done for others often fall upon the self.

--------------------------------

కన్దుకో భిత్తినిక్షిప్త ఇవ ప్రతిఫలన్ముహుః ।

ఆపతత్యాత్మని ప్రాయో దోషోఽన్యస్య చికీర్షతః ॥

కథాసరిత్సాగరః (౩.౬.౨౧౩)

కన్దుకః భిత్తి-నిక్షిప్తః ఇవ ప్రతిఫలన్ ముహుః । ఆపతతి ఆత్మని ప్రాయః దోషః అన్యస్య చికీర్షతః ॥

కన్దుకః భిత్తినిక్షిప్తః ముహుః ప్రతిఫలన్ ఇవ, ప్రాయః అన్యస్య చికీర్షతః దోషః ఆత్మని ఆపతతి ॥

గోడ మీదకు కొట్టిన బంతి వెంటనే తిరిగి వచ్చినట్టు, ఇతరులకు చెడు చేద్దామంటే అది మనమీదకే వచ్చి పడుతుంది.

--------------------------------

 

विदग्धा वाक् 1- चित्तमिन्द्रियसेनायाः

चित्तमिन्द्रियसेनाया नायकस्तज्जयाज्जयः।
उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मावृतैव भूः॥
--सुभाषितावलिः ३.३४७
 

चित्तम् इन्द्रिय-सेनायाः नायकः तत्-जयात् जयः। उपानद्-गूढपादस्य ननु चर्म-आवृता एव भूः॥
 
इन्द्रिय-सेनायाः नायकः चित्तम् । तत्-जयात् जयः। ननु उपानद्-गूढपादस्य भूः चर्मावृता एव॥
 
इन्द्रियों की सेना का नायक चित्त है। उसके जीतने से जीत है। चप्पल से पैर को ढकने से सारी भूमि पर चर्म की बिछाव के समान ही तो है।
 

ఇంద్రియాలనే సేనకు నాయకుడు మనసు. దానిపై విజయమే (నిజమైన) జయం. చెప్పులు వేసుకున్న పాదాలకు భూమి అంతా తోలు (తివాచీ) కప్పినట్టే కదా.

Mind is the head of the army of the sense organs. (Real) victory is (achieved) from winning it over. The earth is as if covered by hide, to the one who wears shoes.

--------------------------------

చిత్తమిన్ద్రియసేనాయా నాయకస్తజ్జయాజ్జయః।

ఉపానద్గూఢపాదస్య నను చర్మావృతైవ భూః॥

--సుభాషితావలిః ౩.౩౪౭

చిత్తమ్ ఇన్ద్రియ-సేనాయాః నాయకః తత్-జయాత్ జయః। ఉపానద్-గూఢపాదస్య నను చర్మ-ఆవృతా ఏవ భూః॥

ఇన్ద్రియ-సేనాయాః నాయకః చిత్తమ్ । తత్-జయాత్ జయః। నను ఉపానద్-గూఢపాదస్య భూః చర్మావృతా ఏవ॥

ఇంద్రియాలనే సేనకు నాయకుడు మనసు. దానిపై విజయమే (నిజమైన) జయం. చెప్పులు వేసుకున్న పాదాలకు భూమి అంతా తోలు (తివాచీ) కప్పినట్టే కదా.

--------------------------------

सुभाषितम् - अजरामरवत् प्राज्ञो

अजरामरवत् प्राज्ञो विद्यामर्थं च चिन्तयेत्।
गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥
 

अन्वयः-
   -- प्राज्ञः अजरामरवत् विद्याम् अर्थं च चिन्तयेत्। मृत्युना केशेषु गृहीतः इव धर्मम् आचरेत् ॥

भावानुवादः-
  --प्राज्ञैः ‘अहम् अजरामरवत् भविष्यामी’ति धिया विद्यायाः, सम्पत्तेश्च प्राप्त्यर्थं चिन्तनं कर्तव्यम्। किन्तु, ‘यमेन अधुनैवाहं केशेषु गृहीतोस्मि’ इति मत्वा धर्मस्याचरणं कुर्यात्।

हिन्दी-अनुवादः-
  --समझदार मनुष्य को 'स्वयं अजर और अमर रहनेवाला है' ऐसा मानकर विद्या और संपत्ति प्राप्त करने के लिए सोचते रहना चाहिए । और मृत्यु ने ले जाने के लिए जैसे अभी ही केश पकड़े है- ऐसा मानकर (प्रत्येक क्षण का उपयोग करते हुए) धर्म का-सत्कर्म का आचरण करते रहना चाहिए।